Son yıllarda konuşulmaya başlanan yapay genel zekâ konsepti, makinelerin tıpkı insanlar gibi düşünebilme yetisine sahip olmasının amaçlandığı sistemlere verilen isimdir. Güçlü yapay zeka olarak da adlandırılan bu sistemler, insan beyninin bir nevi kopyasını oluşturarak makinelere bir bilinç kazandırmayı ve onların insan gibi düşünebilmesini, hatta insandan üstün olmasını hedefler.

Kimileri için heyecan verici, kimileri içinse kulağa ürkütücü gelen yapay genel zekâ konseptini anlayabilmek için öncelikle farkında olarak veya olmayarak günümüzde sürekli karşılaştığımız bazı yapay zekâ uygulamalarına ve ilgili gelişmelere örnekleriyle birlikte çok kısaca bakalım.

• Sosyal Medya Platformları

Son günlerde sürekli gündemde olan Netflix güzel bir örnek. Daha önce izlediğimiz dizi ve filmlere göre; hatta yarıda bırakıp beğenmediğimiz içeriklere göre izleme alışkanlıklarımızı analiz eden Netflix, binlercesi arasından sevebileceğimiz alternatifleri yapay zekâdan faydalanarak karşımıza çıkartır. Biz ekran karşısındayken arka planda fark ettirmeden zamanla bizi tanıyan Neftlix, kendi önerdiği dizi ve filmlerin izlenmesini teşvik etmek için çeşitli yöntemler kullanır. Bunlar arasında, tavsiye ettiği filmin kapak fotoğrafını filmin tamamını tarayıp görsel zekâmıza/beğenilerimize en uygun şekilde sunarak öne çıkarmak veya sürekli filmlerini izlediğiniz aktör ve aktrisleri öne çıkarmak sayılabilir.

• Alpha zero (Satranç Yapay Zekâsı)

Alpha zero, son yıllarda geliştirilmiş ve Google tarafından satın alınmış bir satranç yapay zekâsıdır. Satrançta rakipsiz olmak için geliştirilen bu yapay zekâ, benzerlerinden farklı olarak oyun sırasında rakibin bir sonraki hamlesini sezmeye çalışıyor ve oyun stratejisini tamamen rakibine göre kuruyor. Alpha zero’nun en ilginç tarafı ise oyunun kuralları yazılımcılar tarafından ona öğretildikten sonra yalnızca dört saat gibi kısa bir sürede kendi kendine milyonlarca kez satranç oynayarak kendini geliştirmiş olması ve karşısına çıkan herkesi yenmesi. Bugün, aynı yazılım dünyanın en iyisi olmak için farklı oyunları da öğreniyor.

• Chatbots (Sohbet Yazılımları)

Genellikle alışveriş sitelerinde karşılaştığımız bu bilgisayar programları, müşterilerine çevrimiçi olarak gerçek bir personel gibi destek verme amacıyla çalışıyor.

• Otonom Araçlar

Yeni trendler arasında olan yarı otonom ve otonom araçlar, yapay zekâ altyapısıyla pazara sunuluyor. Aracın çeşitli yerlerindeki sensör ve kameralar çevredeki görüntü ve sesi merkezi bilgisayara aktararak yapay zekânın anlık analizler yapmasını sağlıyor. Böylece trafikteki diğer araçlar, yayalar, trafik işaretleri gibi hareketli ve hareketsiz tüm nesneleri algılanarak aracın hızı ve manevraları şekilleniyor.

Tamamı yapay zekâ sayesinde ortaya çıkan bu örnekler belirli özel amaçlar için tasarlanmış algoritmaları kullanır. Yani çalışırken genellikle tek bir amaca hizmet eder.

Diğer yandan, literatürde güçlü yapay zekâ olarak da geçen yapay genel zekânın ana fikri ise örneklerdeki gibi görevleri ve çok daha fazlasını tıpkı insan gibi kendi kendine öğrenerek yapmasıdır. Bunu yaparken de amacına ulaşmada problemlere yönelik çözümleri yine kendi kendine geliştirebilmelidir.

Yapay genel zekânın gerçekleşebilmesi için aşağıdaki kriterlerden her birine ulaşılması gerektiği tartışılmakta:

1. Muhakeme yapabilmeli, çeşitli bulmaca ve soruları çözebilmeli, belirsizlik altında karar verebilmeli.

En basit haliyle tıpkı Google alpha zero gibi.

2. Beşeri destek olmadan kendi kendine planlama ve öğrenebilme yeteneğine sahip olmalı

Tıpkı Google alpha zero gibi. Ancak tek bir alanda değil; tıpkı insanlar gibi çok daha fazla alanda.

3. Anadil seviyesinde iletişim kurabilmeli

Tıpkı chatbotlar ve Siri’nin yaptığı gibi.

4. Etrafındakileri tanımlayabilmeli (görmeli, hissetmeli)

Tıpkı Intel’in yapay zekâ altyapısının görme, duyma ve koku almayı başarabilmesi için üzerinde çalıştığı nöroformik hesaplamalar yapan çipleri gibi.

5. Hareket edebilmeli veya nesneleri hareket ettirebilmeli, çevredeki tehlikeyi hissedebilmeli

Tıpkı otonom araçlar ve BostonDynamics’in ürettiği Atlas Robot gibi.

6. Tüm bu becerileri tıpkı insan gibi hedefe ulaşmak için aynı anda kullanabilmeli

Kriterlerin altında paylaştığım örneklerin çoğu artık tanıdık gelmiş olsa gerek. Ancak, bu gelişmeler güçlü yapay zekâya yakın olduğumuz izlenimini vererek sizi yanıltmasın. Her ne kadar, tüm bu kriterler için günümüzde birer yapay zekâ örneği veya altyapısı var olsa da bunlar daha önce de belirttiğim gibi yalnızca kendi amaçlarına yönelik yapay zekâ algoritmaları ve aslında henüz gerçek bir insan gibi düşünebilmekten uzaklar. Örneğin, internette karşılaştığımız chatbotlar dilimizi kesinlikle anlamıyor ve etkin konuşamıyor; onun yerine yalnızca belirli kural ve kalıpları öğrenebiliyor ve ona yazdıklarımıza uygun bir cevap vermeye çalışıyor. Oysa güçlü yapay zekânın en az insan seviyesinde bilişsel zekâya sahip olurken aynı zamanda insanlar gibi sezgilere sahip olması ve belirsizlik altında olasılıkları düşünüp doğru kararları verebilme yetisine sahip olması gerekiyor.

2017 yılında 352 yapay zekâ uzmanı ile yapılan bir ankette güçlü yapay zekânın %50 ihtimalle 40 yıl içerisinde hayatımızda olacağı tahmin edilmiş. Ankette, bunun yirmi seneden kısa süreceğini tahmin edenler de çıkarken, 21.yüzyılda gerçekleşmesini mümkün görmeyenler de olmuş. Tahminlerinin büyük çoğunun gerçekleşmesi ile ünlü Google’ın mühendislik departmanı eski baş direktörü ise 2029 yılını işaret ederek çok daha spekülatif bir öngörü ortaya koymuş.

Yapay genel zekâ bir gün başarılacak olursa, yani insandan daha zeki güçlü beşeri zekâlara sahip olursak, bunun tarihin kaydedeceği en büyük gelişmelerden biri olacağı kesin. Peki, bu durumda bizi neler bekler? Güçlü yapay zekânın insanoğluna büyük bir tehdit olacağı gibi olumsuz tasvir edilen senaryolardan ziyade ben daha optimistik taraftayım. İnsanlardan daha iyi düşünebilen yapay zekâ çevre ve enerji sorunlarına, su ve yiyecek kıtlığı gibi ciddi problemlere akılcı yeni çözümler getirebilir, tedavi edilemeyen hastalıkları iyileştirebilir; hatta insanların fiziksel ve mental sınırlarını aşmasının yollarını bulabilir! Fakat yapay genel zekâ hiçbir zaman ortaya çıkmasa da ona ulaşmaya çalışırken karşılaşacağımız yenilik ve gelişmelerin hayatımızı değiştireceği kesin!

Referanslar:

appliedAI. 2020. 995 Experts Opinion: AGI / Singularity By 2060 [2020 Update]

Deepmind. 2020. Alphazero: Shedding New Light On The Grand Games Of Chess, Shogi And Go.

En.wikipedia.org. 2020. Alphazero.

En.wikipedia.org. 2020. Artificial General Intelligence.

En.wikipedia.org. 2020. Reinforcement Learning.

Intel. 2020. Neuromorphic Computing – Next Generation Of AI.

Küçük, Z., 2020. Netflix Yapay Zeka İle Zihnimizi Yönetiyor. Woman Engineer.